Wat doet nicotine?

In deze video laten we zien wat roken doet met je hersenen, waarom roken zo verslavend is en hoe het komt dat stoppen zo moeilijk kan zijn.
Het draait eigenlijk allemaal om één stofje: nicotine. Dit stofje zit in sigaretten en waterpijptabak en is meestal toegevoegd aan de vloeistoffen in e-sigaretten (vapes).
Nicotine heeft een effect op je hersenen. Een stof zoals nicotine heet alleen effect op de hersenen als hersencellen zogenaamde receptoren hebben voor deze stof. Receptoren zijn een soort antennes die zich aan de buitenkant van de cellen bevinden en seintjes opvangen. Het nicotinedeeltje hecht zich in dit geval aan de nicotinereceptor. Deze ‘klik’ van het deeltje op de receptor, zorgt ervoor dat de cel met andere hersencellen kan communiceren. Dit doet de cel door verschillende stofjes vrij te geven. Als in onze hersenen dopamine vrijkomt, heeft dat een effect op onze stemming. We krijgen hier een fijn gevoel van. Onze hersenen zijn goed in het leggen van een verband tussen deze gevoelens en wat het veroorzaakt heeft. In dit geval: roken.
Maar je hersenen slaan nog meer op dan alleen het roken. Ze leggen het verband tussen het roken en het opgewekte gevoel. Maar ook met wat je op dat moment aan het doen was. Stond je bijvoorbeeld op een feestje met vrienden toen je rookte? Of nadat je een drukke dag hebt gehad?

Dus: als je rookt, komt er nicotine in je hersenen terecht. Nicotine zorgt ervoor dat dopamine vrijkomt in je hersenen. Door de dopamine voel je je opgewekter. Je hersenen leggen een verband met wat je op dat moment aan het doen bent én de omgeving waarin je het doet. In dit geval is dat roken. Tijdens een feestje, of na een drukke dag. Je hersenen zullen dat opgewekte gevoel keer op keer willen en sturen je aan om het gedrag wat erbij hoort te herhalen. Nog maar een sigaretje dus. Dit noemen we de verslavingscyclus. Hierdoor kun je de neiging krijgen om steeds meer of vaker te gaan roken.

Even terug naar die hersencel. Als je vaker gaat roken, ‘wennen’ de nicotinereceptoren aan de hoeveelheid nicotine. Ze reageren dan steeds minder op een ‘klik’ en er komt minder dopamine vrij. Ook worden er meer receptoren gemaakt. Je hebt meer nicotine nodig om te zorgen dat jouw hersencellen dezelfde hoeveelheid dopamine afgeven. Zodat je hetzelfde fijne gevoel blijft krijgen. Dit noemen we ’tolerantie’. Hierdoor kan je ongemerkt meer gaan roken of dieper inhaleren. Dit kan zo geleidelijk gaan dat je het niet eens echt merkt.

Ook je omgeving speelt hierbij een rol. Hebben jouw hersenen roken en een prettig gevoel verbonden aan een feestje en alles wat daarbij hoort, zoals een drankje en vrienden? Dan heb je grote kans dat je bij elk feestje in de verleiding komt om te roken. En daarna bij elk drankje. En daarna altijd als je samen bent met vrienden. Zo kan het gebeuren dat je niet meer alleen op feestjes rookt, maar eigenlijk elke keer als je een biertje drinkt of met vrienden afspreekt. Of niet alleen na die drukke dag, maar eigenlijk altijd als je stress hebt. Zoals wanneer je een deadline hebt, veel werk hebt liggen of zelfs na een moeilijk telefoongesprek.

Je hebt dus nog meer nicotine nodig voor hetzelfde effect. Wat gebeurt er dan in de hersenen? De nicotinereceptoren reageren minder op de nicotine en er komt dus minder dopamine vrij. Maar je hersenen zijn inmiddels wel gewend aan veel dopamine. Dus wat gaan ze doen als de hoeveelheid nicotine te laag wordt? Schreeuwen om meer! Dit geschreeuw van de receptoren ervaar jij als ‘zin om te roken’ of ’trek’.

Omdat nicotine zo snel wordt afgebroken, kunnen na 2 uur de ontwenningsverschijnselen al beginnen. Je kunt je onrustig voelen en hoofdpijn krijgen. Ook kun je prikkelbaar zijn of je kunt je slecht concentreren. Onthoud dat deze gevoelens van onrust juist worden veroorzaakt door het roken! Door te roken ontspan je niet, je verlicht alleen tijdelijk de ontwenningsverschijnselen. Deze ontwenningsverschijnselen pieken meestal in de eerste 2 tot 3 dagen. Daarna beginnen de nicotinereceptoren te wennen aan de nieuwe situatie waarin ze geen nicotine meer krijgen. En zullen ze steeds minder actief worden. Deze receptoren passen zich sneller aan dan jij.

Het is moeilijk om gedrag en gewoontes aan te passen. Je hersenen hebben de verbanden gelegd tussen bepaalde situaties en roken. Het kost tijd om deze situaties los te maken van het roken. Maar de verleiding zal steeds minder worden. Onthoud dat de nicotinereceptoren niet weg zijn. Ze zijn alleen niet actief. Als je stopt, zal je nog vaak in de verleiding komen om te gaan roken. Op het moment dat je weer nicotine binnenkrijgt, zullen de receptoren weer actief worden en gaan schreeuwen. Denk dus niet na een tijdje: ‘ach, 1 trekje kan geen kwaad.’ En gebeurt het toch? Dat is oké. Stoppen is meestal een proces. Probeer het gewoon nog een keer!

Voor hulp met stoppen met roken, ga naar je huisarts, bel met de gratis Stoplijn 0800-1995 of kijk op www.ikstopnu.nl.